مشمولین این قانون در صورت حائز بودن شرایط زیر حق استفاده از مستمری بازنشستگی را خواهند داشت:

۱- حداقل ده سال حق بیمه مقرر را قبل از تاریخ تقاضای بازنشستگی پرداخته باشند
۲- سن مرد به شصت سال تمام و سن زن به پنجاه و پنج سال تمام رسیده باشد.

تبصره ۱: کسانی که سی سال تمام کار کرده و در هر مورد حق بیمه مدت مزبور را به سازمان پرداخته باشند در صورتی در صورتی که سن مردان ۵۰سال و سن زنان ۴۵سال تمام باشد می توانند تقاضای مستمری بازنشستگی کنند

تبصره ۲: الف – کارهای سخت و زیان آور کارهایی است که در آنها عوامل فیزیکی ،شیمیایی،مکانیکی و بیولوژی محیط کار ،غیر استاندارد بوده و در اثر اشتغال کارگر تنشی به مراتب بالاتر از ظرفیت های طبیعی (جسمی و روانی )در وی ایجاد گردد که نتیجه آن بیماری شغلی و عوارض ناشی از آن بوده و بتوان با به کارگیری تمهیدات فنی ،مهندسی،بهداشتی و ایمنی و غیره صفت سخت و زیان آور بودن را از آن مشاغل کاهش یا افزایش نمود

۱ – کارفرمایان کلیه کارگاه های مشمول قانون تامین اجتماعی که تمام یا برخی از مشاغل آنها حسب تشخیص مراجع ذیربط سخت و زیان آور اعلام گردیده یا خواهد گردید ،مکلفند ظرف دوسال نسبت به ایمن سازی عوامل شرایط محیط کار مطابق حد مجاز و استانداردهای مشخص شده در قانون کار و آیین نامه های مربوطه یا سایر قوانین موضوعه در این زمینه اقدام نمایند

۲ – کارفرمایان کارگاه های مشمول قانون تامین اجتماعی مکلفند قبل از ارجاع کارهای سخت و زیان آور به بیمه شدگان ،ضمن انجام معاینات پزشکی آنان از لحاظ قابلیت و استعداد جسمانی متناسب با نوع کارهای رجوع داده شده(موضوع ماده ۹۰قانون تامین اجتماعی )،نسبت به انجام معاینات دوره ای آنان که حداقل در هر سال نباید کمتر از یک بار باشد ،نیز به منظور آگاهی از روند سلامتی و تشخیص به هنگام بیماری و پیشگیری از فرسایش جسمی و روحی اقدام نمایند،وزارتخانه های بهداشت ،درمان و آموزش پزشکی و کار و امور اجتماعی مکلفند تمهیدات لازم را در انجام این بند توسط کارفرمایان اعمال نمایند

ب – حمایتها
۱ – افرادی که حداقل بیست سال متوالی و بیست و پنج سال متناوب در کارهای سخت و زیان آور (مخل سلامت)اشتغال داشته باشند و در هرمورد حق بیمه مدت مزبور را به سازمان پرداخته باشند می توانند تقاضای مستمری بازنشستگی نمایند.هر سال سابقه پرداخت حق بیمه در کارهای سخت و زیان آور یک ونیم سال محاسبه خواهد شد
۲ – درصورتی که بیمه شدگان موضوع این تبصره قبل از رسیدن به سابقه مقرر در این قانون دچار فرسایش جسمی و روحی ناشی از اشتغال در کارهای سخت و زیان آور گردند با تایید کمیسیون های پزشکی (موضوع ماده۹۱قانون تامین اجتماعی)باهرمیزان سابقه خدمت از مزایای مندرج در این تبصره برخوردار خواهند شد
۳ – در مورد سایر بیمه شدگان حداقل سابقه پرداخت حق بیمه برای استفاده از مستمری بازنشستگی از تاریخ تصویب این قانون هر سال یک سال افزایش خواهد یافت تا آنکه این حداقل به بیست سال تمام برسد
۴ – از تاریخ تصویب این قانون جهت مشمولان این تبصره ،چهاردرصد (۴درصد)به نرخ حق بیمه مقرر در قانون تامین اجتماعی افزوده خواهد شد که آن هم در صورت تقاضای مشمولان قانون ،به صورت یکجا یا بطور اقساطی توسط کارفرمایان پرداخت خواهد شد
۵ – تشخیص مشاغل سخت و زیان آور و نحوه احراز توالی و تناوب اشتغال ،نحوه شخیص فرسایش جسمی و روحی و سایر موارد مطروحه در این تبصره به موجب آیین نامه ای خواهد بود که حداکثر ظرف چهارماه توسط سازمان تامین اجتماعی و وزارتخانه های اداره کار و امور اجتماعی و بهداشت ،درمان و آموزش پزشکی تهیه و به تصویب هیات وزیران خواهد رسید
۶ – بیمه شدگانی که دارای سابقه پرداخت حق بیمه در کارهای سخت و زیان آور به تاریخ قبل از تاریخ تصویب این قانون باشند می توانند با استفاده از مزایای این قانون درخواست بازنشستگی نمایند.در این صورت با احراز شرایط توسط بیمه شده،کارفرمایان مربوط مکلفند حق بیمه مربوطه و میزان مستمری برقراری را تااحراز شرایط مندرج در تبصره دو همچنین ۴درصد میزان مستمری برقراری نسبت به سنوات قبل از تصویب این قانون را یکجا به سازمان تامین اجتماعی پرداخت نماید.تبصره۳:بیمه شدگانی که دارای ۳۵سال تمام سابقه پرداخت حق بیمه باشند می توانند بدون در نظرگرفتن شرط سنی مقرر در قانون تقاضای بازنشستگی نمایند. تبصره۴:زنان کارگر باداشتن ۲۰سال سابقه کار و ۴۲سال سن به شرط پرداخت حق بیمه با ۲۰روز حقوق می توانند بازنشسته شوند. ماده۷۷ – میزان مستمری بازنشستگی عبارت است از یک سی ام متوسط مزد یا حقوق بیمه شده ضرب در سنوات پرداخت حق بیمه مشروط بر آنکه از ۳۵/۳۰ متوسط مزد یا حقوق تجاوز ننماید.
تبصره:متوسط مزد یا حقوق برای محاسبه مستمری بازنشستگی عبارت است از مجموع مزد یا حقوق بیمه شده که بر اساس آن حق بیمه پرداخت گردیده ظرف آخرین دوسال پرداخت حق بیمه تقسیم بر بیست و چهار
ماده۷۸ – کارفرما می تواند بازنشستگی بیمه شدگانی راکه حداقل پنج سال از پس از رسیدن به سن بازنشستگی مقرر در این قانون به کار خود ادامه داده اند از سازمان تقاضا نماید

تبصره:سازمان تامین اجتماعی موظف است از با درخواست کارفرمایان واحدهای صنعتی دارای پروانه بهره برداری ،بیمه شدگانی ر که حائز شرایط مقرر در ماده ۷۶قانون امین اجتماعی مصوب ۳/۴/۱۳۵۴باشند بازنشسته نمایند.چگونگی تامین منابع مربوط به هزینه های احتمالی ناشی از اجرای این تبصره به تصویب دولت خواهد رسید

ماده۷۹ – در مورد مستخدین شرکت های دولتی که به موجب قانون اکثریت سهام آنها متعلق به بخش خصوصی شده یا بشود به ترتیب زیررفتارخواهد شد
۱ – مستخدمین مشمول ماده۳۳مقررات استخدامی شرکت های دولتی و مستخدمین شرکت های دولتی که مشمول مقررات بازنشستگی و وظیفه خاص بوده اند تابع مقررات بازنشستگی و وظیفه مورد عمل خواهندبود
۲ – مستخدمین شرکت های دولتی که مشمول قانون بیمه های اجتماعی هستند مشمول مقررات این قانون خواهند شد
۳ – سایر مستخدمین تابع مقررات قانون حمایت کارمندان در برابر اثرات ناشی از پیری و از کارافتادگی و فوت خواهند شد.
۴ – نحوه احتساب سوابق خدمت دولتی مستخدمین مذکور در بندهای ۱ و ۳ و میزان پرداخت کسور بازنشستگی توسط مستخدم و کارفرما و همچنین ترتیب تعیین حقوق بازنشستگی و و ظیفه مستخدمین آنان به موجب آیین نامه ای خواهد بود که وزارت رفاه اجتماعی با همکاری سازمان امور اداری واستخدامی کشوربه تصویب شورای عالی تامین اجتماعی می رسد.


میزان مستمری بازنشستگان طبق بخشنامه جدید و صادر شده براساس دو سال آخر بیمه پردازی تعیین شد.

براساس ماده ۳۱ قانون برنامه پنجم توسعه، بخشنامه ای تحت عنوان بخشنامه شماره ۶۰ وجود داشت که دو سال بیمه پردازی بیمه شدگان مبنای محاسبه پرداخت مستمری فرد محسوب می شد؛ اما چنانچه این دو سال دستخوش دستمزد نامتعارف در طول بیمه پردازی این افراد،‌ قرار می گرفت ما میانگین پنج سال آخر را محاسبه می گردید.

اما طبق ماده ۸۲ قانون برنامه ششم توسعه، این قضیه منتفی شد و در روز ۲۵ تیرماه ۱۳۹۶ بخشنامه ای با شماره ۱/ ۶۰ صادر شد که از اول فروردین سال ۱۳۹۶ میزان مستمری براساس قانون اصلاح ماده ۷۷ و تبصره ذیل مصوب ۱۶ اسفندماه ۱۳۷۱ با رعایت سایر قوانین و مقررات تعیین می شود؛ یعنی برای تعیین میزان مستمری بازنشستگان، دو سال آخر محاسبه می شود.

به همین منظور بخشنامه ۶۰ برای محاسبه میزان مستری بازنشستگان لغو و مبنای این محاسبه، بخشنامه ۱ / ۶۰ جایگزین شد. براساس آمار سازمان تامین اجتماعی، در حال حاضر ۴۲ میلیون بیمه شده تحت پوشش تامین اجتماعی هستند که حدود سه میلیون تن از این شمار را مستمری بگیران و بازنشستگان تشکیل می دهند.


پرسش:یکی از بیمه شدگان تامین اجتماعی که در عین حال مشمول قانون کار نیز می باشد ضمن شرحی اعلام نموده که علی رغم داشتن ۲۸سال سابقه پرداخت حق بیمه و۴۹ سال سن و درخواست بازنشستگی سازمان تامین اجتماعی نسبت به قبول خواسته وی خودداری مینماید و در حال حاضر نیز به دلیل قطع رابطه با کارفرما و بیکاری بدون میل و اراده ار مقرری بیمه بیکاری استفاده می نماید

پاسخ:با عنایت به تبصره های الحاقی به ماده ۷۶قانون تامین اجتماعی مصوب سال ۱۳۷۱ مجلس شورای اسلامی یکی از شرایط بازنشستگی برای کارگران شاغل در غیر کارهای سخت و زیان آور داشتن ۵۰سال سن و ۳۰سال سابقه پرداخت حق بیمه نزد سازمان تامین اجتماعی میباشد که در این رابطه با توجه اینکه مشارالیه واجد شرایط سابقه پرداخت حق بیمه رای بازنشستگی هستند ولی فاقد شرط سنی لازم برای بازنشسته شدن می باشند.در عین حال با التفات به اینکه نامبرده حال حاضر از مقرری بیمه بیکاری استفاده میکنند با احراز شرایط سنی در حین استفاده از مقرری بیمه بیکاری می توانند از سازمان تامین اجتماعی درخواست بازنشستگی نمایند.


نکاتی در مورد بازنشستگی:

مشمولان قانون تامین اجتماعی در صورت دارا بودن شرایط زیر حق استفاده از مستمری بازنشستگی را خواهند داشت:
– حداقل سابقه پرداخت حق بیمه مقرر را قبل از تاریخ تقاضای بازنشستگی دارا باشند .
– سن مرد به شصت سال تمام و سن زن پنجاه و پنج سال تمام رسیده باشد .
بیمه شدگانی می توانند از مستمری بازنشستگی طبق ماده ٧۶ قانون استفاده نمایند که تا تاریخ تقاضای بازنشستگی حداقل ٢٠ سال تمام حق بیمه به مأخذ کامل را به سازمان پرداخت نموده باشند. (حداقل سابقه لازم در این ماده ١٠ سال بوده که از ١۴ مهر ١٣٨١هر سال ، یکسال اضافه گردید تا به ٢٠ سال تمام رسید.)
مشمولان بخشنامه شماره ١/٢ کارهای سخت و زیان آور :
حداقل سابقه پرداخت حق بیمه به صورت پلکانی و به ازای هر سال از تاریخ تصویب یک سال اضافه گردید بنحوی که در یک فرایند ده ساله ، حداقل مزبور به بیست سال ارتقا یافت .
لذا هر زمان که بیمه شده حداقل شرایط مقرر در ماده ٧۶ قانون (١٠ سال سابقه و ۶٠ سال برای مردان و ۵۵ سال سن برای زنان) را احراز نماید، سابقه مقرر در جزء ٣ بند” ب”‌ ماده واحده مذکور در آن زمان، جایگزین ١٠ سال سابقه مذکور در ماده ٧۶ قانون شده و از آن تاریخ به بعد در هر زمانی که بیمه شده سابقه لازم مزبور را کسب نماید می تواند درخواست بازنشستگی نموده و بازنشسته شود .
٢- تبصره یک ماده ٧۶ قانون :
براساس این تبصره بیمه شدگانی که ٣٠ سال تمام کار کرده و در هر مورد حق بیمه مدت مزبور را به سازمان تامین اجتماعی پرداخته نموده اند، در صورتی که سن مردان ۵٠ سال و سن زنان ۴۵ سال تمام باشد می توانند تقاضای بازنشستگی نمایند .


سازمان تامین اجتماعی مخالف کار کردن بازنشستگان است و در صورت شناسایی مستمری آنها قطع می شود ( مگر مواردی که فرد بصورت مشاور به کار گرفته شود ) درحالیکه مدیر عامل نقش مشاور را ندارد و از کارکنان آن مجموعه محسوب می شود.


طبق قانون کار استخدام بازنشستگان کشوری و لشکری و قانون تامین اجتماعی بلا مانع است و انها کارگر تابع قانون کار بوده و از کلیه مزایا قانونی حتی سنوات و عیدی و غیره بر خوردار خواهند شد ولیکن اشتغال بازنشستگان بطور تمام وقت ممنوع بوده و باید به صورت مشاوره و پاره وقت اشتغال به کار داشته باشند و اصولا کسی که تمام وقت کار کند بایستی به تامین اجتماعی اعلام تا موقتا مستمری وی را تعلیق و سپس با آخرین دریافتی مجددا موضوع بازنشستگی و تعیین مستمری وی را بررسی نماید و این کار فرایند طولانی دارد و اصلا صلاح نیست به تامین اجتماعی اعلام شود بلکه فرد مورد نظر به صورت ساعتی و پاره وقت و مشاوره ای مجاز بوده و اشکال قانونی ندارد .


شرایط بازنشستگی مردان در سال ۱۳۹۶

با ۶۰ سال سن و ۲۰ سال سابقه پرداخت حق بیمه یا حداقل حقوق پایه و بیشتر
با ۵۰ سال سن و ۳۰ سال سابقه پرداخت حق بیمه با حقوق کامل.
با ۶۰ سال سن و زیر ۲۰ سال سابقه پرداخت حق بیمه متناسب با تعداد سالهای پرداخت حق بیمه.
با ۶۰ سال سن و زیر ۱۰ سال سابقه پرداخت حق بیمه می بایست سابقه خود را با خرید حق بیمه تکمیل نماید و با ۱۰ روز حقوق بازنشست می شوند.
شرایط بازنشستگی زنان در سال ۱۳۹۶
با ۵۵ سال سن و ۲۰ سال سابقه پرداخت حق بیمه یا حداقل حقوق پایه و بیشتر
با ۴۵ سال سن و ۳۰ سال سابقه پرداخت حق بیمه با حقوق کامل.
با ۵۵ سال سن و زیر ۲۰ سال سابقه پرداخت حق بیمه متناسب با تعداد سالهای پرداخت حق بیمه.
با ۵۵ سال سن و زیر ۱۰ سال سابقه پرداخت حق بیمه می بایست سابقه خود را با خرید حق بیمه تکمیل نماید و با ۱۰ روز حقوق بازنشست می شوند.
با ۴۲ سال سن و ۲۰ سال سابقه پرداخت حق بیمه به شرط اینکه حداقل در طول ۲۰ سال، یکماه بیمه کارگاهی در سابقه وی منظور شده باشد.